Espace Cheminée Nord ซึ่งตั้งอยู่ภายใน Usine Kugler และบริหารโดยสมาคมในชื่อเดียวกัน นำเสนอนิทรรศการศิลปะร่วมสมัยที่รวบรวมศิลปินชาวสวิตเซอร์แลนด์และไทยจำนวน 22 คน โครงการนี้จัดขึ้นที่สวิตเซอร์แลนด์เป็นแห่งแรก ก่อนจะเดินทางต่อไปยังพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรุงเทพฯ ในปี 2027

Usine Kugler เป็นพื้นที่วัฒนธรรมทางเลือก ซึ่งตั้งอยู่ในอาคารอุตสาหกรรมเก่าในย่าน Jonction ของนครเจนีวา ภายในเป็นที่ตั้งของกลุ่มศิลปินหลายกลุ่ม รวมถึง Association Cheminée Nord ซึ่งจัดนิทรรศการประมาณสิบครั้งต่อปี

โครงการนี้มีทั้งความแปลกใหม่และความทะเยอทะยาน ริเริ่มโดยศิลปิน Siripoj Chamroenvidhya (ศิริพจน์ จำเริญวิทย์) ซึ่งพำนักและทำงานอยู่ในเจนีวา โครงการดังกล่าวเคยได้รับการทดลองมาแล้วสองครั้ง และได้พัฒนาต่อเนื่องไปตามกาลเวลา

แนวคิดของผู้ริเริ่มโครงการคือการเปิดบทสนทนาระหว่างผู้ชมกับศิลปินจากวัฒนธรรมที่แตกต่างกัน การกระทำเช่นนี้มิใช่เรื่องง่าย เพราะไม่ว่าจะเป็นศิลปินไทยหรือศิลปินสวิส ต่างก็ถ่ายทอดโลกภายในของตนผ่านผลงานศิลปะ โลกภายในที่เชื่อมโยงกับอารมณ์ความรู้สึก ซึ่งอารมณ์เหล่านั้นเองก็เป็นผลจากประสบการณ์ส่วนบุคคล ทั้งในด้านความรู้สึก การศึกษา วัฒนธรรม สังคม การเมือง ฯลฯ

การศึกษา ตลอดจนชีวิตการทำงานหรือชีวิตส่วนตัวของศิลปินไทย ย่อมไม่อาจเปรียบเทียบได้โดยตรงกับของศิลปินสวิส เรื่องนี้ทุกคนย่อมเข้าใจดี แต่ข้อสังเกตที่ดูเรียบง่ายนี้กลับเปิดพื้นที่ให้เกิดการใคร่ครวญได้อย่างลึกซึ้ง

ในแง่นี้ การพิจารณาศิลปะร่วมสมัยของไทยในลักษณะเดียวกับที่เราพิจารณาศิลปะร่วมสมัยของชนพื้นเมืองออสเตรเลีย แอฟริกา หรืออินูอิต จึงเป็นสิ่งที่น่าสนใจ กล่าวคือ เราควรเริ่มต้นจากการตระหนักว่า รูปแบบการแสดงออกเหล่านี้ยังคงรักษาความสัมพันธ์อันแนบแน่นกับขนบและประเพณีของบรรพบุรุษ ลักษณะเฉพาะเหล่านี้ยิ่งได้รับการยืนยันและแสดงตัวอย่างชัดเจนขึ้น ภายหลังกระบวนการปลดปล่อยจากอาณานิคม ตลอดจนการฟื้นฟูอัตลักษณ์และวัฒนธรรมของชาติ

ปัจจุบันเกิดกระแสการตอบรับอย่างมาก ทั้งจากสาธารณชนและตลาดศิลปะที่มีต่อศิลปะของชนพื้นเมือง แนวโน้มนี้เห็นได้จากงานศิลปะร่วมสมัยนานาชาติหลายแห่ง เช่น Venice Biennale (โดยเฉพาะครั้งที่กำลังจัดอยู่จนถึงวันที่ 22 พฤศจิกายน 2026), Asia Pacific Triennial ซึ่งจัดโดย Queensland Art Gallery เมืองบริสเบน ประเทศออสเตรเลีย รวมถึงนิทรรศการขนาดใหญ่ เช่น นิทรรศการที่กำลังจัดขึ้น ณ Victoria & Albert Museum กรุงลอนดอน ภายใต้ชื่อ Rising Voices, Contemporary Art from Asia, Australia, and the Pacific (ถึงวันที่ 10 มิถุนายน 2027)

ในสวิตเซอร์แลนด์ Fondation Opale ที่ Lens รัฐ Valais ก็ดำเนินกิจกรรมเพื่อส่งเสริมและเผยแพร่ศิลปะร่วมสมัยของชนพื้นเมืองออสเตรเลียเช่นกัน (ดูบทความประกอบเกี่ยวกับนิทรรศการปัจจุบัน)

ปรากฏการณ์ดังกล่าวยังอาจมองได้ว่าเป็นปฏิกิริยาที่เหมาะสมต่อแนวปฏิบัติแบบเป็นมาตรฐานเดียวกันของศิลปะร่วมสมัยตะวันตก ซึ่งได้ละทิ้งมิติทางสัญลักษณ์ ความศักดิ์สิทธิ์ หรือตำนานออกไปจากการนำเสนอของตนเป็นส่วนใหญ่ เหลือเพียงการแสดงออกในเชิงคติชนบางรูปแบบที่ยังคงรักษามิติเหล่านี้ไว้ แต่ในแวดวงศิลปะกลับมักถูกมองว่าเป็นเพียงงานหัตถกรรม

ด้วยเหตุนี้ ชื่อของนิทรรศการ Imago Sensibilis / Image mentale จึงสะท้อนประเด็นดังกล่าวได้อย่างตรงจุด เพราะโครงการนี้มุ่งตั้งคำถามและก้าวออกจากภาพจำ ตลอดจนแนวคิดสำเร็จรูปจำนวนหนึ่งที่มีต่อรูปแบบและการแสดงออกทางศิลปะ ทั้งจาก “ที่นี่” และ “ที่อื่น” เพื่อทบทวนและจัดวางความคิด ภาพ และความรู้สึกของเราเสียใหม่ ให้สอดคล้องกับพัฒนาการในปัจจุบันของศิลปะร่วมสมัยจากประเทศที่กำลังเติบโตและมีบทบาทมากขึ้นในเวทีศิลปะโลก

Françoise-Hélène Brou

คำบรรยายภาพ

Christian Floquet

ภาพนิทรรศการ, Ceysson & Bénétière, Luxembourg, 2019

ภาพถ่าย: Studio Rémi Villaggi

Wattana Kaewdoungyai — Awakening #3, 2026

สีน้ำบนกระดาษ, 29.7 × 42 ซม.

ภาพถ่าย: Wattana Kaewdoungyai